(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.143. అధ్యాయః 143
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
సంభూయ తీర్థయాత్రాం కుర్వద్భిర్ద్విజర్షిభీ రాజర్షిభిశ్చ క్రమేణ బ్రహ్మసరఃప్రతి గమనం॥ 1 ॥ తత్రాగస్త్యేన హ్రదాత్సముద్ధృతపద్మస్య ధర్మశుశ్రూషుణేంద్రేణ గూఢమపహారే ఋషిభీ రాజభిశ్చ స్వేషు పుష్కరస్తేయం శంకమానమగస్త్యంప్రతి ప్రత్యేకశో నానాశపథకరణం॥ 2 ॥ పశ్చాదింద్రేణ స్వస్వరూపప్రకాశనపూర్వకం స్వేన పుష్కరాపహారస్య ప్రయోజననివేదనేన తత్ప్రసాదనం॥ 3 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

భీష్మ ఉవాచ।

అత్రైవోదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
యద్వృత్తం తీర్థయాత్రాయాం శపథం ప్రతి తచ్ఛృణు॥ 13-143-1(86959)
పుష్కరార్థం కృతం స్తైన్యం పురా భరతసత్తమ।
రాజర్షిభిర్మహారాజ తథైవ చ ద్విజర్షిభిః॥ 13-143-2(86960)
పురా ప్రభాసే ఋషయః సమగ్రాః
సమేతా వై మంత్రమమంత్రయంత।
చరామ సర్వాం పృథివీం పుణ్యతీర్థాం
తన్నః కామం హంత గచ్ఛామ సర్వే॥ 13-143-3(86961)
శుక్రోఽంగిరాశ్చైవ కవిశ్చ విద్వాం-
స్తథా హ్యగస్త్యో నారదపర్వతౌ చ।
భృగుర్వసిష్ఠః కశ్యపో గౌతమశ్చ
విశ్వామిత్రో జమదగ్నిశ్చ రాజన్॥ 13-143-4(86962)
ఋషిస్తథా గాలవోఽథాష్టకశ్చ
భరద్వాజోఽరుంధతీ వాలఖిల్యాః।
శిబిర్దిలీపో నహుషోఽంబరీషో
రాజా యయాతిర్ధుంధుమారోఽథ పూరుః॥ 13-143-5(86963)
జగ్ముః పురస్కృత్య మహానుభావం
శతక్రతుం వృత్రహణం నరేంద్రాః।
తీర్థాని సర్వాణి పరిభ్రమంతో
మాఘ్యాం యయుః కౌశికీం పుణ్యతీర్థాం॥ 13-143-6(86964)
సర్వేషు తీర్థేష్వవధూతపాపా
జగ్ముస్తతో బ్రహ్మసరః సుపుణ్యం।
దేవస్య తీర్థే జలమగ్నికల్పా
విగాహ్య తే భుక్తబిసప్రసూనాః॥ 13-143-7(86965)
కేచిద్బిసాన్యఖనంస్తత్ర రాజన్న-
న్యే మృణాలాన్యఖనంస్తత్ర విప్రాః।
అథాపశ్యన్పుష్కరం తే హ్రియంతం
హ్రదాదగస్త్యేన సముద్ధృతం తత్॥ 13-143-8(86966)
నానాహ సర్వానృషిముఖ్యానగస్త్యః
కేనాహృతం పుష్కరం మే సుజాతం।
యుష్మాఞ్శంకే పుష్కరం దీయతాం మే
న వై భవంతో హర్తుమర్హంతి పద్మం॥ 13-143-9(86967)
శృణోమి కాలో హింసతే ధర్మవీర్యం
సేయం ప్రాప్తా వర్తతే ధర్మపీడా।
పురాఽధర్మో వర్తతే నేహ యావ-
త్తావద్గచ్ఛామః సురలోకం చిరాయ॥ 13-143-10(86968)
పురా వేదాన్బ్రాహ్మణా గ్రామమధ్యే
ఘుష్టస్వరా వృషలాన్శ్రావయంతి।
పురా రాజా వ్యవహారానధర్మా-
న్పశ్యత్యహం పరలోకం వ్రజామి॥ 13-143-11(86969)
పురా రాజా ప్రత్యవరాన్గరీయసో
మంస్యత్యథైనమనుయాస్యంతి సర్వే।
ధర్మోత్తరం యావదిదం న వర్తతే
తావద్వ్రజామి పరలోకం చిరాయ॥ 13-143-12(86970)
పురా ప్రపశ్యామి పరేణ మర్త్యా-
న్బలీయసా దుర్బలాన్భుజ్యమానాన్।
తస్మాద్యాస్యామి పరలోకం చిరాయ
న హ్యుత్సహే ద్రష్టుమీదృఙ్నృలోకే॥ 13-143-13(86971)
తమాహురార్తా ఋషయో మహర్షిం
న తే వయం పుష్కరం చోరయామః।
మిథ్యాభిశంసా భవతా న కార్యా
శపామ తీక్ష్ణైః శపథైర్మహర్షే॥ 13-143-14(86972)
తే నిశ్చితాస్తత్ర మహర్షయస్తు
సంపశ్యంతో ధర్మమేతం నరేంద్రాః।
తతోఽశపంత శపథాన్పర్యయేణ
సహైవ తే పార్థివ పుత్రపౌత్రైః॥ 13-143-15(86973)
భృగురువాచ। 13-143-16x(7264)
ప్రత్యాక్రోశేదిహాక్రుష్టస్తాడితః ప్రతితాడయేత్।
ఖాదేచ్చ పృష్ఠమాంసాని యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-16(86974)
వసిష్ఠ ఉవాచ। 13-143-17x(7265)
అస్వాధ్యాయపరో లోకే శ్వానం చ పరికర్షతు।
పురే చ భిక్షుర్భవతు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-17(86975)
కశ్యప ఉవాచ। 13-143-18x(7266)
సర్వత్ర సర్వం పణతు న్యాసే లోభం కరోతు చ।
కూటసాక్షిత్వమభ్యేతు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-18(86976)
గౌతమ ఉవాచ। 13-143-19x(7267)
జీవత్వహంకృతో బుద్ధ్యా విషమేణాసమేన సః।
కర్షకో మత్సరీ చాస్తు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-19(86977)
అంగిరా ఉవాచ। 13-143-20x(7268)
అశుచిర్బ్రహ్మకూటోస్తు శ్వానం చ పరికర్షతు।
బ్రహ్మహాఽనికృతిశ్చాస్తు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-20(86978)
ధుంధుమార ఉవాచ। 13-143-21x(7269)
అకృతజ్ఞస్తు మిత్రాణాం శూద్రాయాం చ ప్రజాయతు।
ఏకః సంపన్నమశ్నాతు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-21(86979)
పురూరవా ఉవాచ। 13-132-22x(7270)
చికిత్సాయాం ప్రచరతు భార్యయా చైవ పుష్యతు।
శ్వశురాత్తస్య వృత్తిః స్యాద్యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-22(86980)
దిలీప ఉవాచ। 13-143-23x(7271)
ఉదపానప్లవే గ్రామే బ్రాహ్మణో వృషలీపతిః।
తస్య లోకాన్స వ్రజతు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-23(86981)
శుక్ర ఉవాచ। 13-143-24x(7272)
వృథా మాంసం సమశ్నాతు దివా గచ్ఛతు మైథునం।
ప్రేష్యో భవతు రాజ్ఞశ్చ యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-24(86982)
జమదగ్నిరువాచ। 13-143-25x(7273)
అనధ్యాయేష్వధీయీత మిత్రం శ్రాద్ధే చ భోజయేత్।
శ్రాద్ధే శూద్రస్య చాశ్నీయాద్యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-25(86983)
శిబిరువాచ। 13-143-26x(7274)
అనాహితాగ్నిర్మియతాం యజ్ఞే విఘ్నం కరోతు చ।
తపస్విభిర్విరుధ్యేచ్చ యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-26(86984)
యయాతిరువాచ। 13-143-27x(7275)
అనృతౌ వ్రతనియతాయాం భార్యాయాం స ప్రజాయతు।
నిరాకరోతు వేదాంశ్చ యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-27(86985)
నహుష ఉవాచ। 13-143-28x(7276)
అతిథిర్గృహసంస్థోఽస్తు కామవృత్తస్తు దీక్షితః।
విద్యాం ప్రయచ్ఛతు భృతో యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-28(86986)
అంబరీష ఉవాచ। 13-143-29x(7277)
నృశంసస్త్యక్తధర్మోఽస్తు స్త్రీషు జ్ఞాతిషు గోషు చ।
నిహంతు బ్రాహ్మణం చాపి యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-29(86987)
నారద ఉవాచ। 13-143-30x(7278)
గృహజ్ఞానీ బహిఃశాస్త్రం పఠతాం విస్వరం పదం।
గరీయసోఽవజానాతు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-30(86988)
నాభాగ ఉవాచ। 13-143-31x(7279)
అనృతం భాషతు సదా సద్భిశ్చైవ విరుధ్యతు।
శుల్కేన దదతు కన్యాం యస్తే హరపి పుష్కరం॥ 13-143-31(86989)
కవిరువాచ। 13-143-32x(7280)
పదా చ గాం సంస్పృశతు సూర్యం చ ప్రతి మేహతు।
శరణాగతం సంత్యజతు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-32(86990)
విశ్వామిఇత్ర ఉవాచ। 13-143-33x(7281)
కరోతు భృతకోఽవర్షాం రాజ్ఞశ్చాస్తు పురోహితః।
ఋత్విగస్తు హ్యయాజ్యస్య యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-33(86991)
పర్వత ఉవాచ। 13-143-34x(7282)
గ్రామే చాధికృతః సోఽస్తు ఖరయానేన గచ్ఛతు।
శునః కర్షతు వృత్త్యర్థే యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-34(86992)
భరద్వాజ ఉవాచ। 13-143-35x(7283)
సర్వపాపసమాదానం నృశంసే చానృతే చ యత్।
తత్తస్యాస్తు సదా పాపం యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-35(86993)
అష్టక ఉవాచ। 13-143-36x(7284)
స రాజాస్త్వకృతప్రజ్ఞః కామవృత్తశ్చ పాపకృత్।
అధర్మేణాభిశాస్తూర్వీం యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-36(86994)
గాలవ ఉవాచ। 13-143-37x(7285)
పాపిష్ఠేభ్యో హ్యనర్ఘార్హః స నరోఽస్తు స్వపాపకృత్।
దత్త్వా దానం కీర్తయతు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-37(86995)
అరుంధత్యువాచ। 13-143-38x(7286)
శ్వశ్ర్వాఽపవాదం వదతు భర్తుర్భవతు దుర్మనాః।
ఏకా స్వాదు సమశ్నాతు యా తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-38(86996)
వాలఖిల్యా ఊచుః। 13-143-39x(7287)
ఏకపాదేన వృత్త్యర్థం గ్రామద్వారే స తిష్ఠతు।
ధర్మజ్ఞస్త్యక్తధర్మాస్తు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-39(86997)
పశుసఖ ఉవాచ। 13-143-40x(7288)
అగ్నిహోత్రమనాదృత్య స సుఖం స్వపతు ద్విజః।
పరివ్రాట్ కామవృత్తోస్తు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-40(86998)
సురభ్యువాచ। 13-143-41x(7289)
వాలజేన నిదానేన కాంస్యం భవతు దోహనం।
దుహ్యేత పరవత్సేన యా తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-41(86999)
భీష్మ ఉవాచ। 13-143-42x(7290)
తతస్తు తైః శపథైః శప్యమానై-
ర్నానావిధైర్బహుభిః కౌరవేంద్ర।
సహస్రాక్షో దేవరాట్ సంప్రహృష్టః
సమీక్ష్య తం కోపనం విప్రముఖ్యం॥ 13-143-42(87000)
యథాబ్రవీన్మఘవా ప్రత్యయం స్వం
స్వయం సమాగత్య తమృషిం జాతరోషం।
బ్రహ్మర్షిదేవర్షినృపర్షిమధ్యే
యం తం నిబోధేహ మమాద్య రాజన్॥ 13-143-43(87001)
శక్ర ఉవాచ। 13-143-44x(7291)
అధ్వర్యవే దుహితరం దదాతు
ఛందోగే వాఽఽచరితబ్రహ్మచర్యే।
అథర్వణం వేదమధీత్య విప్రః
స్నాయీత యః పుష్కరమాదదాతి॥ 13-143-44(87002)
సర్వాన్వేదానధీయీత పుణ్యశీలోఽస్తు ధార్మికః।
బ్రహ్మణః సదనం యాతు యస్తే హరతి పుష్కరం॥ 13-143-45(87003)
అగస్త్య ఉవాచ। 13-143-46x(7292)
ఆశీర్వాదస్త్వయా ప్రోక్తః శపథో బలసూదన।
దీయతాం పుష్కరం మహ్యమేష ధర్మః సనాతనః॥ 13-143-46(87004)
ఇంద్ర ఉవాచ। 13-143-47x(7293)
న మయా భగవఁల్లోభాద్ధృతం పుష్కరమద్య వై।
ధర్మాంస్తు శ్రోతుకామేన హృతం న క్రోద్ధుమర్హసి॥ 13-143-47(87005)
ధర్మశ్రుతిసముత్కర్షో ధర్మసేతురనామయః।
ఆర్షో వై శాశ్వతో నిత్యమవ్యయోఽయం మయా శ్రుతః॥ 13-143-48(87006)
తదిదం గృహ్యతాం విద్వన్పుష్కరం ద్విజసత్తమ।
అతిక్రమం మే భగవన్క్షంతుమర్హస్యనిందిత॥ 13-143-49(87007)
ఇత్యుక్తః స మహేంద్రేణ తపస్వీ కోపనో భృశం।
జగ్రాహ పుష్కరం ధీమాన్ప్రసన్నశ్చాభవన్మునిః॥ 13-143-50(87008)
ప్రయయుస్తే తతో భూయస్తీర్థాని వనగోచరాః।
పుణ్యేషు తీర్థేషు తథా గాత్రాణ్యాప్లావయంత తే॥ 13-143-51(87009)
ఆఖ్యానం య ఇదం యుక్తః పఠేత్వర్వణిపర్వణి।
న మూర్ఖం జనయేత్పుత్రం న భవేచ్చ నిరాకృతిః॥ 13-143-52(87010)
న తమాపత్స్పృశేత్కాచిద్విజ్వరో న జరావహః।
విరజాః శ్రేయసా యుక్తః ప్రేత్య స్వర్గమవాప్నుయాత్॥ 13-143-53(87011)
యశ్చ శాస్త్రమధీయీత ఋషిభిః పరిపాలితం।
స గచ్ఛేద్బ్రహ్మణో లోకమవ్యయం చ నరోత్తమ॥ ॥ 13-143-54(87012)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి త్రిచత్వారింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 143 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-143-1 అత్ర శపథేనైవ నిషిద్ధార్థప్రకాశనే॥ 7-143-2 పుష్కరార్థం ఇంద్రేణ స్తైన్యం కృతం। మునిభిః శపథాః కృతా ఇత్యర్థః॥ 7-143-8 బిసమృణాలయోః కమలకుముదవదవాంతరభేదో జ్ఞేయః। హ్రియంతం హ్రియమాణం॥ 7-143-12 ప్రత్యవరాన్మధ్యమాన్। తమోత్తరం యావదిదం న వర్తత ఇతి ఝ.పాఠః॥ 7-143-16 పృష్ఠమాంసాని పృష్ఠవాహానాం హయవృషభోష్ట్రాదీనాం మాంసాని। ఖాదేచ్చ బ్రహ్మమాంసానీతి డ.పాఠః॥ 7-143-17 భిక్షుః సంంయాసీ॥ 7-143-18 పణతు క్రయవిక్రయం కరోతు। సర్వం అపణ్యమపి॥ 7-143-19 విగతః సమభావో యస్మాత్తేనాసమేన కామక్రోధాదినా। కృపణత్వం సమేతు స ఇతి ట.ధ.పాఠః॥ 7-143-20 అనికృతిః అకృతప్రాయాశ్చేతః॥ మానం చ పరికర్షత్వితి ట.ధ.పాఠః॥ 7-143-22 చోరకార్యం ప్రచరతు ఇతి ట.ధ.పాఠః। భార్యాం స్వాం చైవ దూష్యతు ఇతి థ.పాఠః। భార్యా వాచైవ తుష్యత్వితి ధ. పాఠః॥ 7-143-23 ఉదపానే ప్లవ ఆప్లవః స్నానం యస్మిన్॥ 7-143-24 యతిర్గచ్ఛతు మైథునమితి ట.ధ.పాఠః॥ 7-143-28 అతిథిర్యతిః। గృహసంస్థో గృహవాసీ। అతిథిం గృహస్థస్త్యజత్వితి థ.పాఠః। భృతో విత్తేన క్రీతః॥ 7-143-30 గూఢో జ్ఞాతుం బహిశ్శాస్త్రమితి థ. ధ.పాఠః॥ 7-143-33 భృతకౌ ధాన్యవిక్రీతః సన్ అవర్షాం వృష్టినిర్బంధం కరోతు॥ 7-143-37 పాపిష్ఠా ఏవ అనర్ఘార్హాః అపూజ్యాః। అయం తు తతోప్యపూజ్యోస్తు। స్వపాపకృత్ స్వేషు జ్ఞాతిషు పాపకృత్॥ 7-143-41 నిదానం దోహనకాలే గవాం పాదబంధనీ రజ్జుస్తేన॥ 7-143-43 ప్రత్యయమభిప్రాయం॥ 7-143-48 ధర్మశ్రుతీనాం సంయగుత్కర్షః। ధర్మ ఏవ సేతుస్తరణోపాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.